Radyasyon Nedir? Zararları Neler?

radyasyon

Son günlerde en çok konuşulan konulardan birisi radyasyon ve radyoaktivite. Amerikan HBO televizyonunun beş bölümlük mini dizisi “Chernobyl” 1986 yılında yaşanan Çernobil faciasının hikayesini öyle başarılı anlattı ki tüm izleyenler radyasyon ve radyoaktivite konularında hem bilgi sahibi oldu hem de bu konuları daha derinlemesine öğrenmek istedi.

“Chernobyl” dizisi ile ilgili daha fazla bilgi almak isterseniz inceleme yazımızı okumanızı tavsiye ederiz.

Radyasyonun yıkıcı etkilerini ilk kez Hiroşima’da atılan atom bombası ile görmüş olsak da radyasyon aslında dünyamızın bir parçası. Dünyanın ilk oluşumundan bu yana radyasyon yerkabuğunda, evlerimizin, okullarımızın, ofislerimizin zemininde ve duvarlarında, yediğimiz içtiğimiz yiyeceklerde hatta soluduğumuz havada bile bulunuyor. İnsan vücudunda (kaslar, kemikler ve dokular) doğal olarak oluşan radyoaktif elementler bulunur.

radiation1 radyasyon

İnsan her zaman dünyadan ve dünya dışından kaynaklanan doğal radyasyona maruz kalmıştır. Dünya dışından kaynaklanan radyasyona, uzaydan aldığımız kozmik radyasyon örnek verilebilir. Ayrıca güneş ışığı en bilinen radyasyon kaynaklarından birisidir.

Radyasyon, dalgalar veya parçacıklar olarak hareket eden enerjidir. İyonlaştırıcı radyasyon malzemenin kimyasal bileşimini değiştirmek için gerekli enerjiye sahiptir. Bu enerji insan vücudunda DNA yapısına zarar verebilecek düzeydedir. Alım dozuna göre vücudumuz bu hasarı onarmada son derece etkilidir. Alım dozunun yüksek olması durumunda hücreler ölebilir ve sonunda kanserli hale gelebilir.

radiation2 radyasyon

İyonlaştırıcı olmayan radyasyon daha az enerjilidir, moleküllerin ve atomların yapılarını değiştiremez. Ancak hızlı titreşmelerine neden olacak şekilde uyarabilir. Bu tür radyasyon yapay kaynaklardan elde edilebilen radyasyon olarak da bilinir. Yapay kaynaklardan elde edilen radyasyonun büyük bölümü medikal kaynaklıdır. Bu tür radyasyon x-ışını ile tanılama, tanılama ve tedavi için kullanılan radyoterapi ile nükleer tıp uygulamalarında ortaya çıkan radyasyona örnektir.

Radyasyonun Zararları Neler?

Atom patlamalarına yakın olmak gibi çok yüksek düzeyde radyasyona maruz kalmak, cilt yanıkları ve akut radyasyon sendromu (“radyasyon hastalığı”) gibi akut sağlık etkilerine neden olabilir, ayrıca kanser gibi uzun süreli sağlık etkilerine neden olabilir ve kalp-damar hastalıkları da radyasyonun yan etkileri arasındadır. Ortamda karşılaşılan düşük radyasyon seviyelerine maruz kalmak acil sağlık etkilerine neden olmaz, ancak genel kanser riskimize önemli bir katkıda bulunur.

Atom bombası mağdurları ve radyasyon endüstrisi işçileri dahil olmak üzere radyasyona maruz kalmış çok sayıda insanı izleyen çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar radyasyona maruz kalmanın kanser olma şansını arttırdığını ve doz arttıkça risk arttığını göstermektedir. Radyasyona maruz kalma dozu ne kadar yüksek ise risk o kadar artar.

Kısa sürede vücuda verilen çok büyük bir doz maruza kalan kişinin ölümüne yol açabilir. Hiroşima ve Nagazaki’de radyasyona maruz kalan ancak hayatta kalanların sağlık kayıtlarından çok şey öğrenilmiştir. Orta dozda radyasyona maruz kalanlarda kanser oranlarının çok yüksek olduğu görülebilir.

Işın Tedavisi Zararlı Mı?

Medikal kaynaklı radyasyonun tıp alanında tanı ve tedavide kullanıldığını belirtmiştik. X-ışınları kanserli hücreleri yok etme özelliği taşır. Belirli dozda ve kanserli hücre üzerine uygulandığında kanserli hücreyi yok ederek yayılmasını önler.

rad1 radyasyon

Fakat uygulama esnasında sadece kanserli hücreler hedef alınmalıdır. Diğer hücreler de x-ışınına maruz kalırsa etkilenme gösterebilirler. Ayrıca maruz kalma süresi ve dozu da x-ışınının vücuda zararı konusunda etkilidir. X-ışını ile yapılacak tetkik ve tedavide hasta ve hastalık hakkında en fazla bilgiyi verecek ve hastaya en az zararı verecek yöntem belirlenmelidir.

Çevremizde Radyasyon Yayan Cihazlar Neler?

Günlük yaşamımızda çoğumuz farkında olmadan belirli oranda radyasyona maruz kalıyoruz. Gelişen teknoloji ile birlikte elektronik aletlerin kullanımı artmış durumda. Her elektronik cihaz kendi çevresinde elektromanyetik bir alan oluşturur. Bir diğer deyişle her elektronik cihaz belirli miktarda elektromanyetik radyasyon yayar. Bu tür radyasyona uzun süreli maruz kalmak sağlığımız açısından zararlı olabilir.

radiation3 radyasyon

En sık kullandığımız elektronik cihazların başında akıllı telefonlar ve dizüstü bilgisayarlar geliyor. Fakat sorun oluşturabilecek cihazlar sadece bunlarla sınırlı değil. Evlerimizde kullandığımız akıllı cihazlar, televizyonlar, wifi üzerinden internete bağlanan cihazlar, bazı Tv uzaktan kumandaları, Bluetooth bağlantısı kullanan cihazlar, mikrodalga fırınlar, bildiğimizden daha fazla radyasyon yayar.

Evimizin dışında da durum farklı değil. Çevremizi saran GSM telefon vericileri, tüm Wifi yönlendiricileri ve cep telefonları günlük olarak evimizin dışında radyasyon kaynaklarıdır.